𝗣𝗥𝗜𝗠𝗘𝗜𝗥𝗢 𝗠𝗜𝗡𝗜𝗦𝗧𝗥𝗢 𝗞𝗔𝗬𝗥𝗔𝗟𝗔 𝗫𝗔𝗡𝗔𝗡𝗔 𝗚𝗨𝗦𝗠Ã𝗢 𝗩𝗜𝗭𝗜𝗧𝗔 𝗙𝗔𝗧𝗜𝗡 𝗣𝗥𝗢𝗗𝗨𝗦𝗔𝗨𝗡 𝗢𝗫𝗜𝗝É𝗡𝗜𝗨 𝗜𝗛𝗔 𝗠𝗔𝗡𝗔𝗧𝗨𝗧𝗢
28/02/2026𝐌𝐚𝐧𝐚𝐭𝐮𝐭𝐨, 27 𝐅𝐞𝐯𝐞𝐫𝐞𝐢𝐫𝐮 2026 – Sua Exelénsia
Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, hala’o vizita ida ba Fatin Produsaun
Oxijéniu iha Manatuto, ne’ebé harii husi Ministério da Saude liu husi Instituto
Nacional de Farmácia e Produtos Médicos (FPM) ho apoiu finanseiru husi Divizaun
Fundu Global.
Vizita ne’e objetivu atu hare no
observa direta prosesu produsaun oxijéniu, ne’ebé hahu funsiona ba prosesu
produsaun. Durante vizita, ekipa tékniku sira hatudu no fó esplikasaun ba S.E.
Primeiro Ministro kona-ba funsionamentu makina produsaun refere no mekanismu
operasional ba produsaun ida ne’e. Sua Exelénsia Primeiro Ministro mos apresia
ba esforsu Ministério da Saúde liu husi instituto Nacional de Farmácia e
Produtos Médicos (FPM) no mos parseiru Fundu Global ne’ebé kontribui ba realizasaun
projetu estratéjiku ida ne’e.
Harii Fatin Produsaun Oxijéniu iha
Manatuto ho objetivu importante mak atu bele redus orsamentu ne’ebé sei aloka
ba kompras oxijéniu, no mos bele hakbesik liu tan produtos Oxijeniu ba iha
fasilidade sira iha Munisipiu Manatuto rasik, no inklui mos ba Munisipiu 3
hanesan Baucau, Viqueque no Lautem.
Projetu ne’e mos atu asegura
estabilidade, disponivilidade produto Oxyjéniu no seguransa ba fornesimentu
oxijéniu, liu-liu iha situasaun emerjénsia hanesan pandemia ka kazu moras
respiratóriu sira. Ho unidade produsaun iha rai laran, distribuisaun bele
hala’o ho lalais no efisiente, hamenus risku falta oxijéniu (stock out) iha
ospitál sira.
Alein ida ne’e, inisiativa ida ne’e
kontribui ba autonomia nasional iha setor saúde, hodi hamenus dependénsia ba
merkadu estranjeiru no fortalese kapasidade téknika rekursu umanu lokal iha
área operasaun no manutensaun ekipamentu industrial medikal.
Ho harii fatin produsuan ba Oxyjeniu
refere mak FPM atinji tan papel importante ne’ebé bazeia ba Dekretu Lei Numeru
57/2023, data 6 de Setembru, Fo kompetensia ba Instituto Nacional de Farmácia e
Produtos Médicos (FPM) atu bele hala’o produsaun ba produto farmaseutiku no
produtos sira seluk. Ho nune’e mak FPM kompremetidu buka esforsu hotu, ho apoiu
husi Parseiru Fundu Global hodi konsegue harii fatin produsaun ba Oxyjéniu iha
Manatuto, tanba setor
saúde mak nudar pilar prinsipal no sai mos nudar seitor prioridade ba IX Governo
Constitusional, tanba ne’e maka wainhira halo investimentu ba iha seitor saúde
signifika investimentu iha moris no futuru povu Timor-Leste nian.
Iha
Vizita S.E. Primeiro Ministro nia refere, akompanha mos husi S.E. Ministra
Saúde (MS) dr. Élia A.A. dos Reis Amaral, SH. ; S.E. Ministro Estatal, no mos
membru governu sira seluk tan, Diretores Jerais sira husi Ministerio da Saude,
Autoridade no Diretores sira husi Munisipiu Manatuto no seluk tan.



